Najtrudniejsze polskie pytania

strona g?ówna internetowa pogotowia j?zykowego
Uniwersyteckie Pogotowie J?zykowe dzia?aj?ce przy Katedrze J?zyka Polskiego na Wydziale Humanistycznym niedawno skończy?o 3 lata. Udzieli?o w tym czasie ponad 300 porad j?zykowych. Stron? pogotowia w poszukiwaniu odpowiedzi na w?tpliwo?ci j?zykowe odwiedzi?o jednak znacznie wi?cej osób.

Od niedawna pogotowie j?zykowe UWM ma od?wie?on? stron? internetow? (https://polonistyka-uwm.wixsite.com/pogotowie-jezykowe) i now? funkcj? - licznik wej??. Pokazuje on liczb? wy?wietleń poszczególnych porad.

- Poniewa? zmiana ta wyda?a mi si? interesuj?ca, przeprowadzi?am szybk? analiz?: na które pytania internauci najcz??ciej szukaj? u nas odpowiedzi – mówi dr hab. Mariola Wo?k, prof. UWM, pomys?odawczyni pogotowia i jego koordynatorka.

O co wi?c pytaj? internauci najcz??ciej? Oto pierwsza 10.

Najwi?cej wy?wietleń ma pytanie:
I R?kami czy r?koma: jak jest poprawnie? - 57 535 wy?wietleń

II Tu pisze czy tu jest napisane? 34 448 wy?wietleń

III Kupowa? czy kupywa?? - 31 528 wy?wietleń

IV Jak poprawnie dzieli? na sylaby? - 13213 wy?wietleń

V Nieb?d?cy czy nieb?d?cy? - wy?wietlen 10252 wy?wietleń

VI Spójniki i? i ?e: czy mo?na je stosowa? zamiennie? - 7392 wy?wietleń

VII Jeste? szcz??liwy, czyli promieniejesz czy promieniujesz? - 6592 wy?wietleń

VIII Tylko i wy??cznie: czy to b??d? - 6518 wy?wietleń

IX Przecinki przed i ?e oraz ?e -4 877 wy?wietleń

X Nazwy symboli narodowych: ma?? czy wielk? liter??  - 4280 wy?wietleń

- Wygl?da na to, ?e strona pe?ni te? funkcj? edukacyjn?. O ile internautów korzystaj?cych z naszej pomocy interesuj? cz?sto problemy nieoczywiste, o tyle internauci przegl?daj?cy porady na stronie poradni zwracaj? uwag? na kwestie dobrze ju? znane i dawno rozstrzygni?te - jak wida? – wci?? budz?ce ciekawo?? – relacjonuje prof. Mariol Wo?k.

Co najmniej 1000 wy?wietleń maj? 33 odpowiedzi. To ok. 10 proc. wszystkich udzielonych do tej pory porad. Odpowiedzi na pytania internautów udzielaj?: prof. Mariusz Rutkowski; prof. Alina Naruszewicz-Duchlińska; dr hab. Iza Matusiak-Kempa, prof. UWM; dr Katarzyna Witkowska i oczywi?cie dr hab. Mariola Wo?k, prof. UWM.

 Dla niepewnych

Poni?ej znajdziemy odpowiedzi, których wolontariusze pogotowia budzili pytaj?cym.

I Poprawne s? obie formy narz?dnika liczby mnogiej: ?r?kami” i ?r?koma”, niepoprawna za? jest forma ?r?cami”.

II Wprawdzie konstrukcje typu: ?tu / w og?oszeniu / w gazecie pisze, ?e…” s? cz?ste w j?zyku codziennym (potocznym), jednak bezdyskusyjnie nale?y uzna? je za niepoprawne.

III Odpowied? na to pytanie jest krótka: kupywa? jest form? niepoprawn?. Poprawn? form? jest kupowa?.

IV Zastanawiam si? czy wszystkie podane przeze mnie mo?liwo?ci podzia?u s? poprawne? Komiksy: ko-mik-sy: ko-mi-ksy; k?amstwo: k?a-mstwo; k?am-stwo; garstka:  gars-tka gar-stka.

Wyrazy, o które Pani pyta, mo?na dzieli? na sylaby w zasadzie dowolnie. Zgodnie z zaleceniami sformu?owanymi w ?Wielkim s?owniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego grup? spó?g?osek mo?na dzieli? dowolnie, pami?taj?c jedynie o tym, ?e co najmniej jedna ze spó?g?osek powinna znale?? si? w drugiej, przenoszonej cz??ci wyrazu. Zatem – tak, jak Pani proponuje – ko-mi-ksy, ko-mik-sy, ale nie: ko-miks-y; k?a-mstwo, k?am-stwo, ale nie: k?amstw-o, gar-stka, gars-tka, , ale nie: garstk-a.

V Wed?ug starej (obowi?zuj?cej do 9 grudnia 1997 roku) zasady o pisowni ?nie” z imies?owami przymiotnikowymi decydowa?o znaczenie: je?eli imies?ów u?yty by? w znaczeniu przymiotnikowym (np. nieoceniony pracownik – ‘zas?uguj?cy na najwy?sz? ocen?’), ?nie” pisano ??cznie, a je?eli w czasownikowym (np. obraz nie oceniony przez jury konkursu – ‘taki, którego nie oceniono’) – ?nie” zapisywano rozdzielnie. W wielu kontekstach rozstrzygni?cie, z którym znaczeniem imies?owu mamy do czynienia, sprawia?o jednak spory k?opot, st?d wprowadzona ponad dwadzie?cia lat temu zmiana zasady. Obecna jej wersja pozwala na zapisywanie ?nie” ??cznie z imies?owami przymiotnikowymi niezale?nie od ich znaczenia, cho? dopuszcza równie? pisowni? zgodn? z regu?? sprzed 1997 roku. Obie formy, o które Pani pyta, s? wi?c poprawne, a g?ówn? wad? sprawdzanego przez Pani? dokumentu jest brak konsekwencji – je?li decydujemy si? na pisowni? ??czn?, to zawsze, je?li chcemy rozró?nia? znaczenia imies?owu, to nie mo?emy robi? tego wybiórczo.

VI Spójniki ?i?” i ??e”: czy mo?na je stosowa? zamiennie?

Spójników ?i?” i ??e” mo?na u?ywa? zamiennie, poniewa? maj? takie samo znaczenie. Ró?ni? si? jedynie pod wzgl?dem stylistycznym: spójnik ?i?” jest wyra?eniem ksi??kowym, dlatego nie pasuje do wypowiedzi potocznych, np. Na koniec paln??, i? ma ju? do?? tych g?upich ?artów. W podanym kontek?cie powinni?my wprowadzi? zdanie podrz?dne za pomoc? neutralnego ??e”: Na koniec paln??, ?e ma ju? do?? tych g?upich ?artów. Jak wida?, spójnik ??e” – ze wzgl?du na stylistyczn? neutralno?? – jest bardziej uniwersalny ni? s?owo ?i?”. Warto jednak pami?ta? o istnieniu ?i?” cho?by po to, by unikn?? niezr?cznych powtórzeń

VII Je?li czyje? szcz??cie, rado?? i zadowolenie z ?ycia s? tak widoczne, ?e jeste?my gotowi na bli?ej nieokre?lonych zasadach kojarzy? taki stan z blaskiem, jaki bije od upragnionego przez wi?kszo?? w naszym klimacie (zw?aszcza w ostatnich miesi?cach) s?ońca, to mówimy, ?e kto? promienieje.

 VIII Wyra?enie ?tylko i wy??cznie” jest najcz?stszym podr?cznikowym przyk?adem tautologii, czyli po??czenia wyrazowego, którego cz?ony, pozostaj?c ze sob? w relacji wspó?rz?dnej (w przeciwieństwie do pleonazmów b?d?cych po??czeniami niewspó?rz?dnymi, np. ?kontynuowa? dalej” czy ?cofa? si? do ty?u”), dubluj? si? znaczeniowo, tj. jeden cz?on powtarza elementy tre?ci cz?onu drugiego.

IX Zgodnie z zasadami polskiej interpunkcji nie stawiamy przecinka, je?li spójnik lub zaimek wzgl?dny upodrz?dniaj?cy, np. ??e”, zosta? powtórzony po spójniku ??cznym (czyli np. ?i”, ?oraz”). W przytoczonym przez Pani? zdaniu przecinek przed po??czeniem spójników ?i ?e” nie jest wi?c potrzebny. Jego u?ycie nie wp?ywa na tre?? zdania. Wyra?enia ?i ?e”, ?oraz ?e” stanowi? po??czenia spójników i s? wzgl?dem siebie synonimiczne. Je?liby drugi ich cz?on zast?pi? spójnikiem ?i?”, powsta?yby kolejne po??czenia równoznaczne.

X Czy pisz?c o naszych symbolach narodowych, czyli o fladze bia?o-czerwonej i orle bia?ym, opisuj?c np. donios?e wydarzenia państwowe nie powinno u?ywa? si? du?ych liter?

Problem z wielkimi literami polega na tym, ?e cz?sto si? ich nadu?ywa. Takim nadu?yciem by?oby równie? mi?dzy innymi stosowanie ich w pisowni nazw symboli narodowych. Poprawny zapis przyk?adowych wyra?eń, które Pan podaje, powinien zawiera? ma?e litery. Stosujemy je tak?e w pisowni wydarzeń historycznych. Ma?? liter? napiszemy wi?c nazwy wojen, bitew, powstań, np. ?bitwa grunwaldzka”, ?druga wojna ?wiatowa”, ?powstanie styczniowe”. Wyj?tek stanowi? przeno?ne, opisowe lub poetyckie nazwy wydarzeń lub procesów historycznych, np. ?Cud nad Wis??”, ?Okr?g?y Stó?”, ?Wiosna Ludów” (ale: ?potop szwedzki”). Warto jednak pami?ta? o mo?liwo?ci u?ycia wielkiej litery ze wzgl?dów uczuciowych i grzeczno?ciowych (np. ?Powstanie Warszawskie”).

opr. lek

w kategorii